Opbouw collageen bindweefsel

Wanneer er tijdens een behandeling met manuele therapie e.s. een prikkel aan het collageen bindweefsel wordt gegeven reageert het met een herstelreactie. Deze reactie is weefselspecifiek en goed in kaart gebracht. Hier vindt u een beschrijving van dit herstelproces. Wanneer u zich meer wilt verdiepen, is een van deze boeken een goed startpunt: Morree JJ de. Dynamiek van het menselijk bindweefsel. Bohn Stafleu van Loghum: Houten; 2008.

Bij bindweefselopbouw wordt er gesproken van herstel of regeneratie, omdat het reageert op een “overbelastingsprikkel”. Dit regeneratieproces kan worden onderverdeeld in drie verschillende fases. Deze fases zijn echter niet strikt gescheiden, ze lopen in elkaar over.

Fase 1: Ontstekingsfase 0-5 dagen

Fase 2: Proliferatie- en productiefase 2-24 dagen

Fase 3: Organisatie- of remodeleringsfase 20-500 dagen


Bindweefsel heeft een lange hersteltijd. De eerste fases volgen elkaar relatief snel op maar daarna gaat het herstel traag. In het algemeen wordt gedacht dat na een willekeurig trauma van het kapsel van een gewricht het bindweefsel er 300-500 dagen over doet om voor de helft te herstellen. Dit wordt “half waarde tijd” genoemd. Tijdens dit proces is gedoseerd en opbouwend belasten de sleutel tot het blijven aanmaken en verbeteren van de collagene vezels.

Fase 1: ontstekingsfase

In deze fase ligt de nadruk op het aanbrengen van materiaal. De beste methode hiervoor is het aanbrengen van vocht (plasma) om de bouwplaats, waarin het bouwmateriaal en de mankracht (fibroblasten en witte bloedcellen) naar de juiste plek worden gebracht. Dit gaat zonder bloedvaten aan te leggen, want dat zou veel meer tijd in beslag nemen. Het lichaam heeft gekozen voor de ontsteking als snelste oplossing.

Aan het einde van de ontstekingsfase start fase 2. Deze fase wordt ingezet door de afscheiding van groeifactoren. Dit doen de mestcellen en macrofagen. (Mestcellen hebben een vaat verwijderende functie en macrofagen ruimen op.) Deze chemische boodschap laat lichaamscellen groeien en beïnvloedt differentiatie en functie.

Fase 2: proliferatie- en productiefase

In de proliferatiefase wordt in het bindweefsel de bloedvatvoorziening opgebouwd. Geactiveerd door het signaal van de macrofagen trekken fibroblasten uit de hele omgeving naar de bouwplaats. Fibroblasten produceren nieuw weefsel.

In de productiefase wordt het collageen gevormd. Ten eerste worden in willekeurige richting type 3 vezels aangelegd. Dit vormt de basis voor de verdere aanbouw. Door de trekbelasting die ontstaat aan dit weefsel blijkt de richting van de trekkracht die gevraagd wordt. In deze richting zal versteviging van het weefsel plaatsvinden met type 1 vezels. De overtollige type 3 vezels worden op den duur verwijderd.

Fase 3: Organisatie- of remodelleringsfase

Deze nieuwe collagene vezel is nog zwak. De vezel wordt bij elkaar gehouden door waterstofbruggen, een zwakke chemische binding. De nieuw gevormde vezel moet nog met de andere vezels worden verbonden via crosslinking. Dit laat de treksterkte van het collageen uiteindelijk oplopen tot het gelijk is aan staal.

In de remodelleringsfase wordt, onder aansporing van de nog steeds actieve fibroblasten, het proces van opbouw van bindweefsel, aanleggen van crosslinks en weghalen van overtollig weefsel steeds herhaald, tot de vezel op oude treksterkte is na ongeveer 500 dagen (zo’n 14 maanden).